Farfar Sigurd og farmor Inga møttest truleg i Frikirka. Dei forlova seg i 1907. Sigurd arbeidde då som «møbelsnedkersvend» i Ålesund, medan Inga var veverske i Langevåg. Dei gifta seg 4. juli 1908 i Ørskog kyrkje. Forlovaren til Sigurd var svigerfaren Jørgen, noko som tyder på at hans eigen far truleg ikkje var til stades. Forlovaren til Inga var hennar farbror (onkel), Nils A. Hatlevik.

Sigurd fekk seg arbeid som lærling hos møbelsnikkar K.J. Maaseide i Ålesund. Der vart han i om lag tre år. I mellomtida fekk dei sitt første barn, sonen Johannes, fødd 18. juni 1909.

Flytta til Bergen

Sigurd søkte seg deretter jobb hos Einar Kalands orgelfabrikk i Bergen – og fekk stillinga. I mai 1910 flytta den vesle familien dit, saman med Inga si søster, Hanna Kristine. Ei anna søster, Ida, hadde alt budd i Bergen og jobba som «papperske» på ein skofabrikk, men ho valde å reisa tilbake til Ålesund.

Ved folketeljinga i desember 1910 budde familien i Breistolsveien 6, i 2. etasje, med ei husleige på 11 kroner i månaden. Sigurd fullførte rekruttskulen i Bergen, men måtte i 1911 avslutta tenesta grunna sjukdom. 12. juli 1911 fekk dei sitt andre barn, dottera Elly Helga.

Amerikafeberen

Hausten 1911 kom Inga sin bror, Olaus, heim på besøk frå Sør-Dakota, etter åtte år i USA. Han reiste rundt og vitja slektningar, mellom dei Inga og Sigurd i Bergen. Sigurd og Olaus hadde aldri møtt kvarandre før, men fann fort tonen. Praten kom inn på moglegheitene i Amerika, og sjølv om Sigurd hadde det bra på orgelfabrikken, byrja Amerikafeberen å gjera seg gjeldande. Han hadde dessutan to brør som alt hadde emigrert til Minneapolis i Minnesota.

Sigurd bestemte seg for å emigrera. Verneplikta var ikkje fullført, så han måtte søkja om løyve til å utvandra gjennom Bergens Krigskommisariat og Bergens bataljon. Søknaden vart godkjend 3. februar 1912.

Olaus kjøpte billettar hos agent Harald Moa i Ålesund og betalte 268,40 kroner for Sigurds billett – noko som i 2024 svarar til nær 22 000 kroner. Sigurd skulle møta brørne Hans og Gunder i Minneapolis.

Inga var då fire månader gravid med paret sitt tredje barn. Ho skulle koma etter når Sigurd hadde funne seg ein trygg jobb og fått tomt. Ho var likevel ikkje einsam i Bergen, med barna Johannes og Elly – og søstrene sine Hanna og Gina – rundt seg.

Olaus og Sigurd hadde først fått billettar om bord på Adriatic i White Star Line, men vart flytta over til det nybygde skipet Titanic i same reiarlag.

Titanic-forliset

Kva som skjer vidare, er noko dei fleste kjenner til. Titanic var då det største skipet i verda, sett inn i drift på ruta Southampton–New York. Det sokk på si første reise, søraust for Newfoundland natt til 15. april, etter å ha støytt på eit isfjell. Blant dei 2224 om bord overlevde berre rundt 700. Farfar var ikkje blant dei. Titanic-forliset er ei av dei dødelegaste maritime ulykkene i fredstid.

Olaus derimot overlevde forliset, og var éin av berre tre passasjerar på tredje klasse som vart avhøyrde av den amerikanske havarikommisjonen i etterkant. At han overlevde, gjer at me i dag veit mykje om deira siste timar på skipet. Sjøfartshøyringa hans fann eg som eit eiget kapittel i boka «De så at det skjedde: øyenvitne-skildringer av store begivenheter i verdenshistorien» på Nasjonalbiblioteket.

Han fortalde at då skipet byrja å reisa seg rundt klokka 02:15, hoppa dei i det iskalde havet for å unngå dragsuget. I vatnet prøvde Olaus å halda tak i både farfar og fetteren til farfar, som ikkje kunne symja, men i kaoset forsvann dei ned i djupet. Olaus kom seg etter kvart opp i ein av livbåtane.

Beskjeden til Inga

Korleis Inga fekk vite at mannen hennar truleg hadde omkome, er ikkje heilt sikkert. Det vert fortalt at husverten der ho leigde leilegheit, ropa på henne. Ho kom ned trappa med eit barn på hofta, truleg Elly.

Då sa husverten med høg røyst: «Fru Moen, Titanic har gått ned med mann og mus!» Inga sokk saman på kne i fortviling.

Etter kvart fekk ho beskjed om at Sigurd var funnen, og at han skulle førast heim til Noreg for å gravleggjast i norsk jord. Ho fekk vite at ho sjølv måtte møte opp på hamna i Bergen 5. juni for å henta den avdøde mannen.

Ho hadde med seg søstera si, Oda. Dei vart ført til ei kiste, og Ida bad om at kista måtte opnast. Forferdinga var stor då kista viste seg å vere fylt med stein. Det var ein lei feiltaking, men til slutt kom den rette kista fram, og Sigurd vart ført til Møllendal kapell. Av dei 21 nordmennene som omkom i ulykka, var han den einaste som vart gravlagd i norsk jord. Han vart gravlagd frå Møllendal kapell 11. juni. Vener og slektningar som var i Bergen, følgde han til den siste kvila.

Fekk innsamla pengar

Inga fekk etter kvart ein erstatningssum for tapet av Sigurd. Det vart også samla inn pengar i Bergen til henne og barna. Dette hjelpte noko, men kunne aldri vega opp for tapet av ektemann og far. Våren 1913 flytta Inga og barna tilbake til foreldra hennar på Kleivane i Sjøholt.

Vår historie ville ha vore heilt annleis om farfar hadde overlevd. Kanskje hadde han fått bygga det nye livet han drøymde om i Amerika – og me, etterkomarane hans, ville ha vakse opp med ei heilt anna forteljing.

Kjelder

• Da «Titanic» gikk til bunns. I Ustvedt Y. (Red.), De så at det skjedde: øyenvitne-skildringer av store begivenheter i verdenshistorien (s. 177–183). 1990.
• Digitalarkivet.
• NRK. Titanic – skipet som ikkje kunne søkke. 1992. Her blir min onkel, Johannes Moen, intervjua av Oddgeir Bruaset om forliset.
• Sebak, P.K. Titanic: 31 norske skjebner. 1998. Der bidrog same onkel mykje.
• Sjøfartshøyringa av Olaus Abelseth.
• Slektsstemne i Brusdalen i Ålesund, 1993.

---

Toppbilete: 

• Titanic som søkk. Malar: Willy Stöwer
• Sigurd i kista, balsamert. Foto: Privat