Strukturelle endringsprosessar

Det norske jordbrukssamfunnet gjekk gjennom ei rekkje strukturelle endringsprosessar på 1800-talet og først på 1900-talet. Folkeauke, urbanisering, teknologisering og omlegging frå eit hovudsakleg sjølvbergingsretta jordbruk til produksjon for sal kan vere stikkord i så høve. I delar av landet vart også utskiftingane av inn- og utmark omfattande. Og med påfølgjande konsolidering av eit tidlegare teigblanda innmarksfellesskap og oppsplitting av mange av dei gamle fellestuna, må utskiftingsprosessen kunne seiast å ha stått for eit heilt omskifte i dei bygdene der den gjekk føre seg. Før ei innmarksutskifting kunne til dømes ein vestlandsbonde bu i eit tettbygd klyngetun saman med fleire grannar og ha innmarka på gardsbruket sitt oppdelt og spreidd i fleire titals små og store teigar.

Jordfellesskapet

Jordfellesskapet, med sameige, teigblanding og tette fellestun, vart med tida sett på som lite tenleg både i Noreg og i mange andre europeiske land, og ein fekk utskiftingsreformer som skulle løyse opp denne strukturen. Utskifting, eller jordskifte som ein seier i dag, galdt hovudsakleg to sakstypar. Det eine var oppløysing av ulike former for sameige, det andre var oppløysing av teigblanding. Teigblanding vil seie at fleire gardsbruk har jorda si oppdelt i stykker/teigar som ligg innimellom kvarandre. Målet er at kvar gard skal få like mykje av same type jord i forhold til gardens størrelse.

Målet med utskiftingane var å samle kvart gardsbruk sin eigedom i ein eller få konsoliderte teigar, i staden for den gamle jordeigedomsstrukturen med sameige eller teigblanding. Fellestuna måtte også ofte delast opp og flyttast ut i same prosessen, for å få gode løysingar.