«Den synd som ikke skal nevnes»

Ei kvinne frå Kvam i Hardanger vart i 1895 innlagt på Dr. Rosenbergs asyl i Bergen med diagnosen «homoseksualitet». Heime i bygda hadde ho arbeidd som tenestejente, men då ho stadig forførte andre kvinner blei ho i følgje husbonden umogleg å ha med å gjere. Overlege Carl Looft vart så fascinert av kvinna at han skreiv ein artikkel om henne i 1896. Dermed blei han av dei første som brukte omgrepet «homoseksualitet» i Noreg – eit ord som var introdusert berre nokre år før. Artikkelen kan lesast i Medicinsk revue, eit legetidsskrift utgitt i Bergen.

Artikkelen presenterte homoseksualitet som noko medfødd, og introduserte dermed den moderne oppfatninga om seksuell legning i Noreg. Før dette har ein ikkje hatt tilsvarande omgrep for å beskrive forhaldet mellom to personar av same kjønn, og samfunnet såg det ikkje som ei legning, men som ei syndig ugjerning som kven som helst kunne finne på å utføre. Dette blei kalla omgjengelse mot naturen eller «sodomi» i lovverket, men då styresmaktene helst ønskte minst mogleg merksemd om det heile, blei det også omtalt som «Den synd som ikke skal nevnes». Ordet «tvitolling» blei i tillegg mykje brukt om både om tvikjønna dyr, og om personar som ikkje passa inn i kjønnsrollene, for eksempel «feminine» menn.

Starta arkiv i 2013

Diskresjonen som har innhylla likekjønna kjærleik har også ført til at denne delen av norsk historie har vore underkommunisert fram til våre dagar. Mangelen på forsking og dokumentasjon var også noko av grunnen til at Tone Hellesund og Runar Jordåen tok initiativ til å opprette Skeivt arkiv i Bergen i 2013.